donderdag 1 februari 2018

Europese lobby (deel 13 serie over scheepswerf Damen)

Harriët Slager met D'66 MEP Miltenburg bij Fokker, Helmond
In Brussel heeft Damen een lobby kantoor. Harriët Slager, voormalig VVD-medewerkster in de Tweede Kamer zwaait er de scepter en wordt bijgestaan door een stagiair, een functie waarvoor regelmatig advertenties verschijnen bij tal van Nederlandse universiteiten.(1) Al-bij-al gaat het om anderhalve kantoorbaan, zo blijkt uit de openbare rapportage.(2)

Het werk is niet alleen voor Damen, maar ook voor Netherlands Maritime Technology (waarin Damen ook participeert). Meer dan een ton per jaar wordt er niet uitgeven. Het is een bescheiden activiteit.

Fokker/GKN

Tot voor kort werd ook Fokker vanuit dit kantoor bediend, maar het bedrijf is overgenomen door het Engelse GKN en heeft nu eigen lobby faciliteiten (3) met een takenpakket voor Brusselse lobby dat naadloos aansluit op wat GKN vauit Londen richting Brussel onderneemt.(4)

Vinger aan de pols

Voor Damen let het lobbykantoor op ontwikkelingen rond Staatssteun, handel (TTIP/ EU-China/ CETA/South-Korea), Horizon 2020 (EU onderzoeks- en innovatieprogramma met bijna € 80 miljard voor de jaren 2014 tot 2020), en defensie-industrie dossiers (EDA/R&T). Het is vooral een vinger aan de pols. Het heeft zowel civiele als militaire kanten. Onlangs is de samenwerking met de Shipyards' and Maritime Equipment Association (beter bekend als SEA Europe) versterkt.(5) De stem van de civiele en marine scheepsbouw in Europa heeft ruim 5 mensen fulltime aan het werk in Brussel. Harriët Slager trekt bij SEA Europe in, zo heeft Damen meer invloed.

Transparantie

Het rapportage systeem over de lobbyactiviteiten van bedrijven lijkt transparantie te geven, maar dat Damen in een aantal EU-fora zit, zie je aan die rapportages niet af. Daarvoor moet je weer verder zoeken.

Verschillende Europese programma's

In 2014 adopteerde de Europese Unie een Maritieme Veiligheidsstrategie. Daarmee kwam ook de militaire scheepsbouw en marine technologie in zicht. Want zonder maritiem militaire industriële basis is er voor een dergelijke strategie geen basis, zo klonk het.(6) Er kwam ook een vraag naar middelen. Het Europese Wapen Agentschap (EDA), deel van de EU, liet onderzoek doen geleid door SEA Europe.(7)

Damen

De marine afdeling van SEA Europe wordt geleid door Willem Laros medewerker van het Nederlandse Damen.(8) Laros was ook al betrokken bij het aanjagen van de aandacht voor de scheepsbouw vanuit het platform Waterborn (9) en is een bestuurlijke duizendpoot in de Europese en Nederlandse maritieme wereld.




Afstand
 
SEA Europe wordt bij het uitvoeren van de studie bovendien ondersteund door het Nederlandse Damen, Franse DCNS, Italiaanse Fincantieri, Spaanse Navantia en Duitse TKMS. Gezamenlijk trachten ze een samenhangende visie te ontwikkelen op de Europese militair maritieme industriële basis en prioriteiten voor beleid te bepalen. (Hoe belangrijk die militair maritieme tak binnen de Europese scheepsbouw is, blijkt uit de toegevoegde figuren.) Dat de scheepsbouwers onderzoek doen naar hun rol binnen de Europese defensie lijkt een logische constructie, de sector weet immers van de hoed en de rand. Anderzijds: we hebben voor dergelijke onderzoeken in Europa wetenschappers, sociologen, economen e.d. Partijen met enige afstand tot de belangen van de industrie. Die onafhankelijkheid is nu helemaal ver te zoeken.

Meer geld

Het is gezien de deelnemers dan ook niet verwonderlijk dat een belangrijke uitkomst van het onderzoek is dat er meer geld nodig is voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (RDI), zowel op nationaal als Europees niveau. Daarin zou binnen het volgende meerjarenprogramma voor RDI dat start in 2121 moeten zijn voorzien: “Dat is essentieel voor het bestaan op lange termijn van de Europese marine industrie.”(10 EDA en de Europese Commissie moeten meer ondersteuning geven. Bovendien moet EDA een platform bieden aan de belangrijkste spelers op militair maritiem gebied om te komen tot meer samenwerking en afstemming van RDI programma's. Militaire scheepsbouw verdwijnt als het te weinig oplevert, zo waarschuwen de onderzoekende partijen.(11)

Leonardo

De Italiaanse firma Leonardo heeft het eerste militaire onderzoeksproject van de Europese Commissie onder het programma binnengesleept: OCEAN2020. In eerste instantie gaat het om vijfendertig miljoen euro. Een bedrag dat nog flink op kan lopen. Het richt zich op het integreren van verschillende onbemande maritieme wapensystemen (uav's zoals vliegtuigen en helikopters en oppervlakte en onderwater drones) met marine commando- en controlecentra en de uitwisseling van informatie via satellieten naar land. Er zijn 42 bedrijven uit 15 landen bij betrokken.(12) Het Nederlandse TNO behoort wel tot de uitverkorenen, en ook het Israëlische IAI, maar Damen niet, ondanks de betrokkenheid bij de lobby en activiteiten op het gebied van onbemande vaartuigen.(13)

Vluchtelingen

In 2013 schreef Follow the Money kort over de levering van acht Damen kustwachtbootjes van 16 meter om de 2000 kilometer lange kustlijn te bewaken. De bemanning zou in Nederland worden opgeleid. Er kunnen zes passagiers meegenomen worden, zoals douaniers, militairen, politie e.d. Journalist Dekker van FtM was niet onder de indruk. “Het is nauwelijks een mega-order te noemen,” schreef hij geringschattend.(14) Maar de levering stond niet op zichzelf. Damen leverde zo'n negentig schepen aan Libië, zowel militair als civiel.(15)

Mishandeling

Een kleine twee weken geleden deed Lighthouse Reports verslag van de inzet van Damen schepen bij het aanhouden van vluchtelingen voor de kust van Libië. De schepen zijn van wapens voorzien, één is in handen van een militie gevallen en: “Een van de vaartuigen is in handen van een militie die volgens een rapport van de Verenigde Naties uit juni 2017 bij mensensmokkel betrokken is. Ook duiken de boten in 2016 en 2017 op bij verschillende incidenten met vluchtelingen. Bij een van die incidenten, op 21 oktober 2016, zouden twintig tot dertig vluchtelingen zijn omgekomen,” meldt Lighthouse op de site.(16) Volgens Europese regels zouden dergelijke schepen onder de wapenexportregels vallen. Of dat zo is, wordt nu uitgezocht.


Stop Wapenhandel stelt dat als het niet gaat om militaire vaartuigen, maar wel sprake is van militaire kenmerken dat vaartuigen dan wel wapenexportvergunningplicht vallen. De EU hanteert een gemeenschappelijke lijst van militaire goederen, waarin is vastgelegd welke als militaire kenmerken moeten worden beschouwd.(17) Op pag. 18 van deze lijst: “2. andere dan in ML9a.1 bedoelde oppervlakteschepen, met één of meer van de volgende elementen bevestigd op of ingebouwd in het vaartuig: a. machinegeweren als bedoeld in ML1., of wapens als bedoeld in ML2., ML4., ML12. of ML19., of 'bevestigingspunten' of versterkte punten voor wapens met een kaliber van 12,7 mm of meer.” Uit de journalistieke beelden valt niet op te maken of hiervan bij deze patrouilleboten sprake is. Maar ook zonder militaire kenmerken had de regering voor deze export een catch-all vergunningplicht op kunnen leggen onder de dual-use regeling, omdat voor Libië een wapenembargo gold, zo stelt de vredesorganisatie vast.


Turkse kustwacht

Hoewel Damen bij OCEAN2020 de boot miste, leverde het wel zes vaartuigen aan Turkije. Het ging om de bouw van Damen 1906 reddingsschepen op grond van EU subsidie rond vluchtelingenprogramma. Ze zijn drie meter langer dan de schepen waarover Libië beschikt. “Ze zullen worden ingezet om vluchtelingen te redden,” heet het mooi.(18) Het hoofd van de EU-delegatie in Turkije, Christian Berger, stelde in zijn rede bij de levering van de eerste twee: “De aanhoudende inzet van de Turkse kustwacht is cruciaal bij het redden van mensen in de Egeïsche en Middellandse Zee. De EU is trots om aan deze inzet bij te kunnen dragen.”(19)

De EU-ambassadeur had blijkbaar wat gemist. “De Turkse kustwacht viel een dunne opblaasboot vol met mannen, vrouwen en kinderen aan in een poging om te voorkomen dat ze Griekenland zouden bereiken, wordt aangenomen,” schreef de Engelse Independent met een klein voorbehoud. Het is niet moeilijk de lange lijst voorbeelden voor en na de levering te laten volgen.(20) Het afsluiten van de Europese grenzen is op zich een lucratieve markt. Damen weet zich daarbij in de kijker te spelen.

(Er verschijnt een rapport van Mark Akkerman door het Transnational Institute en Stop Wapenhandel over de militaire bewaking van de Europese grenzen, waarin vast veel meer over deze materie.)

Lobby deel wordt later vervolgd met Internationaal deel. 
Nederland kwam al aan de orde.


Bedrijfsprofiel van het Nederlandse scheepsbouw conglomeraat Damen


Op dit blog veel meer berichten waarin Damen een rol speelt. Vind ze met de zoekfunctie.

Eindnoten:

1) Bij voorbeeld: STAGEPLEK IN BRUSSEL AANGEBODEN BIJ : EU BRUSSELS OFFICE Netherlands Maritime Technology (Dutch Shipbuilders and Equipment Suppliers Association) Damen Shipyards Group, bezocht 25 januari 2018
2) Damen Shipyards Group (Damen), bezocht 25 januari 2018
3) Fokker Technologies (Fokker)
4) GKN (https://lobbyfacts.eu/representative/9bcad40877fc40a4868540c632ca8c2a/gkn). Iets uitgebreider pakket hier: 'GKN seeks Head of EU Public Affairs', 8 juni 2017 (http://politjobs.eu/jobs/gkn-seeks-head-of-eu-public-affairs/).
5) 'Lobby in Brussel uitgebreid', Netherlands Maritime Technology, 26 juli 2017 (https://maritimetechnology.nl/lobby-brussel-uitgebreid/).
7) 'EU naval industry in good shape but more R&T investment needed, study says', EDA magazine: European Defence Matters, 2016 Issue 11, pp. 20-21 (https://www.eda.europa.eu/webzine/issue11/focus/eu-naval-industry-in-good-shape-but-more-r-t-investment-needed-study-says); en SEA Europe (Shipyards & Maritime Equipement Association) (http://www.seaeurope.eu/aboutUs).
8) 'Sea naval', met als voorzitter Willem Laros senior advisor van de Damen Shipyards Group naast secretaris Pierre Perrocheau van de Franse Naval Group en voor SEA Europe. Die laatste behartigd de Franse belangen bij het coördineren en organiseren van H2020 R&D. Hij is betrokken bij de “Blue Growth Working Group.” (http://www.transport-ncps.net/wp-content/uploads/plikownia/TOOLbox/toolbox/MARITIME/WATERBORNE%20-%20Maritime%20European%20Technology%20Platform/WATERBORNE_BG_6_WG_Presentation_2015.pdf).
9) Waterborne – Current Status https://www.waterborne.eu/media/10467/waterborne_current-status.pdf Bedoeld om om gezamenlijk onderzoek op poten te zetten naar nieuwe schepen en wat is ingebed in de programma's van de Europese Commissie (http://vftf.eu/wp-content/uploads/2016/06/VftF-Members.pdf).
10) 'EU naval industry in good shape but more R&T investment needed, study says', EDA magazine: European Defence Matters, 2016 Issue 11, pp. 20-21.
12) Tom Kington, 'Leonardo to head EU research program on unmanned naval systems', 12 januari 2018 (https://www.defensenews.com/industry/2018/01/12/leonardo-to-head-eu-research-program-on-unmanned-naval-systems/). Het is neit het enige EU programma dat zich op drones richt. Ook wordt gewerkt aan kunstmatige intelligentie om drones te kunnen laten zwermen, zie: Peter Teffer, 'EU funds anti-terror X-ray vision and drone brains', EU Observer, 2 februari 2018, (https://euobserver.com/science/140809).
13) In Nederland richt het bedrijf zich op een civiele toepassing van een autonoom vaartuig. Dit in het kader van het Nederlandse Maritieme Cluster. Andrew Spurrier, 'Dutch maritime group to launch first autonomous vessel by 2019', , IHS, 30 januari 2019 (https://fairplay.ihs.com/commerce/article/4296956/dutch-maritime-group-to-launch-first-autonomous-vessel-by-2019).
14) Jacob Gelt Dekker, 'President Margriet, sorry, Margarief', 4 maart 2013 (https://www.ftm.nl/artikelen/president-margriet-sorry-margarief).
15) 'BUILDING VALUED RELATIONSHIPS IN LIBYA FOR MORE THAN 35 YEARS', 21 mei 2014 (https://magazine.damen.com/countries/building-valued-relationships-in-libya-for-more-than-35-years/).
16) 'Ontwijkt Damen de wapenexportregels?', 19 januari 2018
18) Burak Eke Bekdil, 'Turkey's naval ambitions boosting local industry,' Defense News 17 juli 2017 (https://www.defensenews.com/naval/2017/07/17/turkey-s-naval-ambitions-boosting-local-industry/).
19) Turkish Coast Guard Command takes delivery of Damen Search and Rescue Vessels, SWZ Maritime, 7 juli 2017 (http://zmtest.swzonline.nl/news/8562/turkish-coast-guard-command-takes-delivery-damen-search-and-rescue-vessels).
20) Laura Pitel, 'Refugee crisis: Turkish coastguard 'attacks boat packed with migrants'; Allegations will exacerbate concerns about the treatment of refugees by Turkey amid accusations of harsh tactics', 18 maart 2016 (http://www.independent.co.uk/news/world/europe/refugee-crisis-turkish-coastguard-attacks-boat-packed-with-migrants-a6939936.html); 'Press release: Turkish Coast Guard attacks refugee boat in Greek waters', November 12, 2017 (http://www.refugeerescue.co.uk/latest-news/2017/11/12/press-release-turkish-coast-guard-attacks-refugee-boat-in-greek-waters).